Wat ‘hoorde’ de dove Beethoven? Martijn Padding formuleert een antwoord in Glimpse

Vrijdag 8 december speelt het Residentie Orkest in het AVROTROS Vrijdagconcert Beethovens Tweede Symfonie en het Tweede Vioolconcert van Prokofjev. Een niet direct voor de hand liggende combinatie, maar het cement tussen de opgewekte muziek van de Duitser en de opruiende klanken van de controversiële Rus vormt Glimpse van de Nederlandse componist Martijn Padding.

Hierin verklankt hij zijn visie op Beethovens Tiende Symfonie, waarvan alleen schetsen bestaan. Altijd in voor een geintje schreef Padding zijn 12 minuten durende stuk voor een orkest dat speelt op darmsnaren, maar het mag ook uitgevoerd worden op moderne instrumenten, zoals het Residentie Orkest nu doet.

Nederlands geluid

Padding heeft een naam hoog te houden op het gebied van tegendraadse composities en kreeg in 2016 de prestigieuze Johan Wagenaar Prijs. De jury noemde hem ‘veelzijdig, inventief, origineel en virtuoos in zijn instrumentaties. Zijn werk is dwars, eigengereid en heeft een onmiskenbaar Nederlands geluid.’

Vaak wordt Martijn Padding omschreven als vertegenwoordiger van de ‘Tweede Haagse School’, naar analogie van de ‘Haagse School’ rond Louis Andriessen bij wie hij studeerde aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Zelf zegt hij: ‘Die aanduiding wordt vaak verkeerd gebruikt. Het gaat bij componisten als Louis Andriessen en Diderik Wagenaar niet om het harde geluid, een beukende stijl, maar om een open houding. Dat herken ik in mijn eigen werk.’

Liever spreekt de componist van een Nederlandse manier van componeren. ‘Die zit hem in de volstrekte transparantie, zowel in het idee van een stuk als in de klank zelf. Wij hebben een zekere rechtlijnigheid van denken. Een Nederlandse kunstenaar zal nooit een zijpaadje inslaan. Dat maakt ook het verschil tussen pakweg de Italiaan Giralomo Frescobaldi en Jan Pieterszoon Sweelinck, of tussen de Fransman Pierre Boulez en Louis Andriessen. Nederlanders zijn puur gefixeerd op de binnenkant van de compositie, op het bouwwerk.’

Publiek ‘bouwt’ zelf het klankbeeld op

Dat geldt ook voor Glimpse, dat Padding in 2010 componeerde als opmaat tot de integrale uitvoering van Beethovens 9 symfonieën in het Holland Festival door oudemuziekspecialisten Anima Eterna en Jos van Immerseel. Hij koos de orkestbezetting van Beethovens Geschöpfe des Prometheus en liet zich inspireren door diens muzikale schetsen.

‘Ik wilde een stuk schrijven over de stilte rondom Beethoven, en over de werveling in zijn hoofd waarmee de noten van een symfonie ontstaan’, zei Padding hierover. ‘Voor mijn stuk gebruik ik noten van Beethoven, maar het is vooral mijn fantasie over het scheppingsproces van Beethovens Tiende.’

Zo stelde hij zich voor hoe Beethoven voor zijn orkest zit en gaandeweg tot een compositie komt. ‘We maken als het ware het hele compositieproces mee, het orkest wordt gesymboliseerd door twee pauken. Hij denkt… de pauk klopt het hele stuk door… we horen een flard… hij denkt verder… nog een flard. Pas na driekwart van het stuk trekken de flarden zich samen tot een symfonisch moment.’ Aangezien Padding slechts ‘superzacht de contouren’ aanlevert dient het publiek, luisterend met de hand aan het oor het uiteindelijke klankbeeld als het ware zelf te realiseren.

Na de wereldpremière repte de Volkskrant van een ‘tantaliserend proces, waarin motieven en akkoorden komen langswaaien als uit een verre zaal waarvan iemand af en toe de deur even opendoet. Zelden komt de muziek helder door: Beethoven was immers potdoof op het eind van zijn leven. Het fascinerende is dat Padding met dit wazige, maar zelden tot gearticuleerde gedaante uitgroeiende klankmateriaal een stuk heeft gemaakt dat zowel zijn eigen vingerafdrukken draagt als die van Beethoven. Hij weet de toehoorder de illusie te geven dat hij werkelijk ervaart wat zich tussen de dove oren van Beethoven heeft afgespeeld.’

Het concert vormt onderdeel van de radioserie AVROTROSVrijdagconcert en wordt live uitgezonden op Radio 4. Info en kaarten. 
Advertisements
This entry was posted in music, news and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.