Holland Festival blameert zich met non-informatie in Weeshuis van de muziek #HF17

Het Weeshuis van de Nederlandse muziek presenteert maandelijks ‘vergeten Nederlandse meesterwerken’ in het Amsterdamse podium Splendor. ‘Om de finesses te ontdekken’ worden deze twee keer uitgevoerd, onderbroken door ‘een korte toelichting of een interview met bijzondere tafelgasten’. Op papier een gouden formule. Terecht adopteerde het Holland Festival daarom drie afleveringen. Met de muziek zat het tijdens het openingsconcert op donderdag 8 juni wel snor, maar het gesprek bleek een miskleun.

Componistenactie of Notenkrakersactie?

De door tafelgast Wim Laman opgediste weetjes over Omtrent een componistenactie van Misha Mengelberg (1966) raakten kant noch wal. Mengelberg ventte in dit geestige stuk zijn frustratie over het feit dat componeren in Nederland ‘een geld, zenuwen en nachtrust rovende hobby’ was. Hij wilde meer overheidssteun voor componisten bewerkstelligen.

Laman repte echter van een protest tegen ‘de behoudende programmering van Nederlandse orkesten’. Hij had overduidelijk de Notenkrakersactie in gedachten, die pas drie jaar later plaatsvond. Tafelheer David Dramm corrigeerde hem niet, waardoor het (kenners)publiek in verwarring werd gebracht. ‘Wikipedia’ fluisterde iemand naast me.

David Dramm + Wim Laman met parituurpagina Omtrent een componistenactie (foto Esther Gottschalk)

Ernst gereduceerd tot grap

De tweede uitvoering was dan ook alles behalve een verdiepende ervaring. Dat de musici met dik gevulde ordners gooien, opgewonden door elkaar schreeuwen, elkaar met opgeheven vinger toe-toeteren, de gekste fluitjes en rammelaars hanteren en allerhande dierengeluiden produceren, werd gereduceerd tot een onschuldige vorm van ‘ontregeling’. Zo ging Mengelbergs boodschap compleet verloren, want de uitgesproken frasen zijn geïnspireerd op het wollige taalgebruik van ambtenaren.

Samen met Peter Schat en Rob du Bois ijverde Mengelberg al vanaf 1964 voor de oprichting van een Fonds voor de Scheppende Toonkunst. Omtrent een componistenactie is een parodistisch verslag van de taaie obstructie die zij hierbij ondervonden. De titel verwijst naar  een enquete die het actiecomité in januari 1965 aan componisten stuurde om hun actiebereidheid te polsen. – Mengelberg schreef trouwens niet alleen de muziek, maar maakte er ook kleurrijke collages bij.

Potsierlijk gekrakeel

Achter de musici zagen we kleurrijke, wonderlijke beesten en (lastig te ontcijferen) citaten in tekstballonnetjes. Bijvoorbeeld: ‘Het investeren in krompolitie moet voor de overheid een voordelige zaak zijn.’ In een landschap vol pinguïns hangen drie sokken aan een waslijn. Zegt de eerste: ‘Leuk, die actie.’ De tweede: ‘Erg leuk.’ De derde: ‘Bijzonder leuk.’

Platenhoes met de collages van Misha Mengelberg

Mengelberg componeerde Omtrent een componistenactie voor het Danzi Kwintet, dat in 1966 de wereldpremière verzorgde in het Holland Festival. (Een opname hiervan zond ik onlangs nog uit in Panorama de Leeuw op de Concertzender.)

Toen het Fonds voor de Scheppende Toonkunst in 1982 dan eindelijk een feit was, werd het stuk opnieuw uitgevoerd tijdens een feestelijke bijeenkomst op 28 april in de Ysbreker.

Ruim vier decennia na zijn ontstaan is het nog altijd fris, mede vanwege het kennelijke speelplezier van de musici. Petje af voor Jeannette Landré (fluit), Dorine Schoon (hobo), Jesse Faber (klarinet), Marieke Stordiau (fagot) en Laurens Otto (hoorn). Dankzij hen werd de potsierlijkheid van het ambtelijke gekrakeel toch enigszins invoelbaar.

‘Piepknor’ blijft fier overiend

Al even overtuigend klonk Serie per sei strumenti (1960) van Mengelbergs leeftijdgenoot en kompaan Jan van Vlijmen. Dit sextet bevat in plaats van een hoorn een trompet (Bas Duister) en wordt gecompleteerd door een piano (Pauline Post). Anders dan Mengelberg was van Vlijmen een overtuigd modernist. Zijn stuk is geordend volgens seriële principes, waarbij de toonhoogte wordt bepaald door een twaalftoonsreeks.

In het eerste deel kaatsen de musici elkaar korte frasen toe, die als objecten in de ruimte geplaatst worden. Hun lijnen zijn melodischer in het tweede deel, waarin zij ook solistisch naar voren treden. Dit soort muziek wordt vaak misprijzend ‘piep-knor’ genoemd, maar dat doet van Vlijmens stuk tekort. Ondanks de strenge compositiemethode heeft het een speels karakter, het blijft ook anno 2017 fier overeind.

De avond werd geopend en afgesloten met Reisefieber van Willem Breuker, de ‘tune’ van Weeshuis van de Nederlandse muziek. Muzikaal stond de avond als een huis, maar door de non-informatie tijdens het gesprek ging ik toch met een katterig gevoel naar huis. Een blamage voor het Holland Festival. Volgende week klinkt muziek van Hendrik, Jurriaan en Louis Andriessen. – Aangezien Louis zelf als gast aanschuift, zit het dan met de informatieoverdracht vast wel snor.

Info en kaarten: Weeshuis van het Holland Festival
VPRO Vrije Geluiden maakte opnames, die werden uitgezonden op zaterdag 10 juni en zijn terug te luisteren via  Radio 4 )
Lees alles over de weg naar de oprichting van het Fonds voor de Scheppende Toonkunst  in ‘Reinbert de Leeuw, mens of melodie’
Advertisements
This entry was posted in music, news, review and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Holland Festival blameert zich met non-informatie in Weeshuis van de muziek #HF17

  1. Loes Dommering says:

    Helemaal mee eens. Deze componistenactie speelde in 1964/65 en daar was Misha Mengelberg nauw bij betrokken. Je kon op de collages, die ik voor het eerst zag, ook lezen waar het over ging. Misschien was het aardiger geweest iets te vertellen over die grafische partituur die getoond werd. Of over het waarom van de herhaling, die is afgekeken van de serie Actuele muziek van het Concertgebouworkest, maar daar mocht het publiek stemmen wat er werd herhaald. Ben benieuwd naar Andriessen, maar ook naar de Amerikanen als Crumb en Cage die een heel ander geluid dan piep knor laten horen.

  2. theaderks says:

    Dank voor je reactie. In mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie heb ik de weg naar de oprichting van het Fonds voor de Scheppende Toonkunst uitvoerig vastgelegd. https://www.leporello.nl/l/rdl/rdl.html

  3. ebouws says:

    Ik ben het eens, dat de rol van Misha Mengelberg niet duidelijk werd. Dat lag niet alleen aan het gesprek van David Dramm met Wim Laman (hij “verving” de componisten, waarvan werk werd uitgevoerd, omdat die alle drie inmiddels zijn overleden), maar ook aan de programmering. Het werk van MM (was al te horen bij de Concertzender in Panorama De Leeuw van april) had naar mijn mening eerder de functie van pamflet, net als de geprojecteerde tekeningen trouwens. Het was daardoor nogal tijdgebonden, niet los te zien van de context van de jaren 60. Dat paste daardoor niet goed in het format van het Weeshuis; in tegenstelling tot de werken van Jan van Vlijmen en Willem Breuker. Wat ik echt een gemiste kans vond, was het niet verwijzen naar wat momenteel gaande is in de Nederlandse muziekpraktijk (en niet alleen daar): de sterke neiging onder de druk van de sponsors inclusief de overheid om vooral het “brede publiek” het naar de zin te maken. Het enige criterium lijkt bezoekersaantallen. Ensembles die niet bereid zijn onder dit juk door te gaan, worden gewoonweg uit de subsidie geschrapt (Nieuw Ensemble, Ives Ensemble, etc.) Alles wat de actievoerende musici toen voor elkaar hebben geknokt dreigt nu te worden weggevaagd.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s