De 5 concerten die je niet wilt missen op November Music

Van vrijdag 4 tot en met zondag 13 november maakt November Music Den Bosch tot het bruisende epicentrum van een scala aan avontuurlijke concerten, vaak gepresenteerd op bijzondere locaties. Net als het Storionifestival eerder dit jaar besteedt ook het nieuwemuziekfestival aandacht aan de vijfhonderdste sterfdag van Jeroen Bosch. Hier mijn vijf tips voor concerten die je niet wilt missen.

Detlev Glanert: Bosch Requiem

De imposante St. Janskathedraal vormt het decor van een gloednieuwe dodenmis, het Bosch Requiem van de Duitse componist Detlev Glanert. Hij is een van de huiscomponisten van het Koninklijk Concertgebouworkest en is gefascineerd door onze minder fraaie zielenroerselen. Hij werd vooral bekend als operacomponist en oogstte veel lof voor zijn opera Caligula, die de nadagen van de Romeinse keizer belicht. De onderhuidse dreiging en imposante orkestratie herinneren aan de opera Elektra van Richard Strauss.

Detlev Glanert

Glanert vindt dat wij ons vaak als beesten gedragen en zoomt in zijn composities graag in op die dierlijke drijfveren, zoals bijvoorbeeld in zijn succesvolle orkestwerk Theatrum Bestiarium. Deze overtuiging past ook uitstekend bij de bizarre schilderijen van Jeroen Bosch.

In zijn Bosch Requiem duikt de componist diep in de duistere ziel van de Brabantse schilder, waarbij hij inspiratie put uit de reguliere teksten van de requiemmis en de Carmina Burana. Het Koninklijk Concertgebouworkest en het Groot Omroepkoor worden geleid door de Duitse dirigent Markus Stenz, die ook tekende voor de cd-opname van Caligula.

Joël Bons: Nomaden

Sinds jaar en dag brengt Joël Bons als artistiek leider van het Nieuw Ensemble en oprichter van het Atlas Ensemble musici uit Oost en West bij elkaar. Tijdens de afgelopen Cello Biënnale gooide hij hoge ogen met zijn speciaal voor het Atlas Ensemble gecomponeerde Nomaden. Deze ambitieuze, een uur durende compositie is gezet voor een combinatie van Aziatische en Westerse instrumenten.

Zo klinkt de duduk, een Armeens dubbelrietinstrument, naast de klassieke hobo en wordt de erhu, een tweesnarige Chinese vedel, gecombineerd met viool, altviool, contrabas en strijkinstrumenten uit India, Turkije en Azerbeidzjaan. Wie vreest voor Hollywoodachtige muziekjes vol clichématige couleur locale krijgt ongelijk. Bons slaagt erin al die verschillende kleuren tot een samenhangend geheel te weven.

Atlas Ensemble (fotocredit Atlas Ensemble)

Atlas Ensemble (fotocredit Atlas Ensemble)

Critici en publiek reageerden onverkort enthousiast. Het Parool rept van ‘het even enerverende als ontroerende Nomaden van Joël Bons’ en noemt het een ‘meesterwerk’. De Volkskrant roemt de manier waarop de componist ‘een uur lang de mogelijkheden verkent van het achttienkoppige Atlas Ensemble, dat zich bedient van instrumenten uit alle windstreken. (…) De trefzekerheid van Bons visioen en het fenomenale spel van de musici maken Nomaden tot een belevenis van de eerste orde’.

Geen hel, maar een hemel op aarde dus. De uitvoering tijdens November Music is overigens hoogstwaarschijnlijk de laatste mogelijkheid dit stuk te horen, want het Atlas Ensemble krijgt met ingang van 2017 geen subsidie meer.

Dimitri Verhulst & Vasco Mendonça: Bosch Beach

De Vlaamse auteur Dimitri Verhulst en de Portugese componist Vasco Mendonça kijken door de ogen van Jeroen Bosch naar onze huidige wereld. Uitgangspunt is het idee van de hel op aarde: hoe ziet die er vandaag de dag uit? Welke plek is nu het ‘Valse Paradijs’?

Zij plaatsen twee mannen en een vrouw zonnebadend op het strand van Lampedusa terwijl de vluchtelingen aanspoelen. De vakantiegangers sluiten hun ogen voor hun omgeving en leven in een cocon van vermaak en seks, overgoten met alcohol. Zij verleiden elkaar, sturen briefkaarten met de gekende clichés en drinken cocktails tot diep in de nacht.

Bosch Beach (fotocredit Muziektheater Lod)

Bosch Beach (fotocredit Muziektheater Lod)

In Bosch Beach spelen Verhulst, Mendonça en regisseur Kris Verdonck met de ambiguïteit van dit paradijselijke oord en de onmogelijke schuldvragen die het met zich meebrengt. De vluchtelingenstromen houden ons immers een spiegel voor en doen een moreel appel op ons geweten. Gaat onze levensstijl niet ten koste van de levenskwaliteit en stabiliteit op andere continenten? En zo ja, zijn wij daar als individu verantwoordelijk voor?

Een antwoord geven de makers niet, wel prikken zij de schijnwereld van het drietal door met vervreemdende elementen, zodat het valse paradijs van de resorts en de Bosche hel op aarde naadloos met elkaar vervloeien. De pers was enthousiast. De Standaard noteerde dat ‘Dimitri Verhulsts vuilbekkende libretto vervreemdend clasht met de sublieme zanglijnen’. Knack Focus schreef: ‘Heineken, kutjes en memmen: met Bosch Beach voegt Dimitri Verhulst venijnig volkse woorden toe aan het operarepertoire.’

De Frankfurter Rundschau looft ook de uitvoerders: ‘Muzikaal was Bosch Beach van topniveau: het Asko|Schönberg, onder leiding van Etienne Siebens, bevestigde zijn reputatie als Nederlands topensemble voor nieuwe muziek, dat zich neerzet in de vorm van Mendonça’s duistere, ingetogen en vaak smartelijke toon. De stemmen van de drie acteurs waren ronduit briljant. De extreem heldere en slanke contratenor Rodrigo Ferreira, de zachte en rustig gerekte frasering van de sopraan Marion Tassou en de markante maar toch steeds lichte bariton van Damien Pass waren grandioos.’

Aspasia Nasopoulou: Ten Dipoles

De Grieks-Nederlandse Aspasia Nasopoulou (1972) componeerde tien muzikale miniaturen voor zesentwintig verschillende blokfluiten. Het wordt uitgevoerd door blokfluitkwintet Seldom Sene, waarvoor zij eerder het succesvolle Lelia doura componeerde. Nasopoulou baseerde zich in haar nieuwe stuk op de voor-Aristotelische theorie van ‘dipolen’ die als basisprincipes gelden van alle elementen.

Thea Derks en Seldom Sene tijdens inleiding in TivoliVredenburg 19-2-2016

Thea Derks en Seldom Sene tijdens inleiding in TivoliVredenburg 19-2-2016

Tegen een decor van bewegende en trillende automaten moet het kwintet laveren tussen dipolen als goed/slecht, gewoon/vreemd, vrouwelijk/mannelijk, stilstand/beweging, licht/duister en vierkant/rechthoekig. De blokfluitisten worden aangevuld en uitgedaagd door Vijf Vrije Aerofonen, windinstrumenten die speciaal voor dit stuk zijn ontwikkeld door klankkunstenaar Horst Rickels en vormgever Ernst Dullemond.

Nasopoulou heeft een poëtische en expressieve ontwikkeld. In 2014 klonk in November Music al Nachtwerk, waarin zij muzikaal reflecteert op gedichten van Micha Hamel. Ik schreef hierover: ‘Het is knap hoe de componist de vier strijkers naadloos aan laat sluiten bij de declamatie van Hamel. Met subtiele muzikale gebaren onderstreept zij een woord, een onderliggende betekenis, zonder daarbij ooit de spreker te overstemmen.’

Aart Strootman en Marco Mlynek: Hemelse Hel

Net als Glanert en Mendonca lieten de gitarist/componist Aart Strootman en de pianist/componist Marco Mlynek  zich door Jeroen Bosch inspireren. Zij namen de muzikantenhel uit het bekende paneel Tuin der lusten als letterlijk uitgangspunt. Hierop worden mensen geplet, gemarteld en gekruisigd door een gigantische harpluit en dito draailier. Strootman en Mlynek vroegen zich af hoe deze fantasie-instrumenten zouden klinken, bouwden ze na en schreven er elk een compositie voor.

Storioni Trio met draailier (foto Mike Roelofs)

Storioni Trio met draailier (foto Mike Roelofs)

Hemelse Hel betrof een opdracht van het Storionifestival, en ging afgelopen januari in première. Violist Wouter Vossen vertelde me destijds: ‘De instrumenten zijn prachtig en de draailier is fantastisch: hij is twee meter hoog en wordt aangedreven door drie elektromotoren. Normaal draai je zelf met je hand, maar daarvoor is het veel te zwaar. Marco moet op een trapje klimmen om het te kunnen bespelen. Het komt dichtbij wat je je voorstelt bij hoe de hel kan klinken, het heeft een penetrante, onaangename klank.’

‘De harplier daarentegen is juist hemels. Die is zeer knap gemaakt, want het is eigenlijk een onmogelijk instrument, ontsproten aan de fantasie van Jeroen Bosch. Het heeft een bescheiden volume en spreekt tot de verbeelding, zoals bijvoorbeeld het engeltje met de harp. Het klinkt mooi en lieflijk en wordt door Aart Strootman zelf bespeeld.’ Tijdens het concert in de Frits Philipszaal bleek de draailier inderdaad een overdonderend geluid te produceren, terwijl het de etherische harpluit mooi mengt met de strijkers van het Storioni Trio.

Gaat dat zien, gaat dat horen!

 

Advertisements
This entry was posted in music, news and tagged , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to De 5 concerten die je niet wilt missen op November Music

  1. Pingback: Vanessa Lann zooms in on Hieronymus Bosch in ‘Big Picture’ | Thea Derks

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s