Mayke Nas Componist des vaderlands: Tien redenen om te componeren

Gisteren werd bekend dat Mayke Nas (1972) de nieuwe Componist des Vaderlands wordt, als opvolger van Willem Jeths. Een geweldige keuze, aangezien Nas een heel ander soort muziek schrijft dan Jeths en een ongekend frisse kijk heeft op het leven en op componeren.

Voor de opening van de komende Cellobiënnale componeerde ze een nieuw werk, Unraveled voor vier slagwerkers, vier cello’s en orkest, dat ook wordt uitgevoerd tijdens het festival November Music. Eerder dit jaar won ze de Kees van Baarenprijs met Down the Rabbit-Hole, dat zij componeerde voor het Koninklijk Concertgebouworkest. Ik sprak haar hierover voor Cultuurpers.

Als Componist des Vaderlands gaat Nas zich niet bezighouden met het schrijven van stukjes bij de geboorte van prinsesjes, maar wil zij zich opwerpen als ambassadeur voor de eigentijdse muziek. Met name ook de Nederlandse muziek, die volgens haar ‘te weinig gehoorde schatten’ kent, die zij onder de aandacht van het publiek wil brengen.

Geen piepknor

Moderne muziek wordt volgens Nas nog te vaak gezien als een akelige vorm van ‘piepknor’  en daar wil zij graag verandering in brengen. Zij is daartoe de aangewezen persoon, want niet alleen is zij een aanstekelijke verteller, maar ook straalt uit haar eigen werk  een enorme levenslust. Humor en ironie zijn nooit ver weg, ook al erkent ze vaak lang op een stuk te zwoegen.

Mayke Nas timmert al lang aan de weg. In 2003 interviewde ik haar voor het aan Nederlandse muziek gewijde tijdschrift Oorsprong. We spraken over haar 10 redenden om te componeren. De dertien jaar oude tekst is nog altijd actueel.

Haar muziek beweegt zich op de rand van klank en ruis, maar beukt er bij wijlen ook genadeloos op los; vaak valt er wat te lachen. Mayke Nas houdt niet van bloedige ernst, maar van speelvreugde en relativering. Ze verkent de grenzen van muziek met een tomeloze energie en verbeeldingskracht, die ook haar persoon kenmerken.

Mayke Nas (c) Maurice Haak

Mayke Nas (c) Maurice Haak

Bij wijze van biografie stuurt ze twee partituren, een cd-r en een link naar haar ‘weblog’. Daar treffen we bespiegelingen als Een puzzel waarvan de helft van de stukjes ontbreekt: dát is pas een puzzel en Sturgeon’s law: ‘90% of everything is crap’. Als illustratiemateriaal stuurt ze tien afbeeldingen van haar piano spelende handen, voorzien van even zo veel redenen om te componeren. – Die koppen we in.

  1. Tijd rekken

‘Componeren gaat over het manipuleren van tijd: hoe structureer je die. Ik ben goed in tijd rekken, kom altijd te laat (ook op onze afspraak, waardoor we de repetitie van Calefax voor Entrez! mislopen – TD). Ik ben te optimistisch. Als mensen bellen: Waar blijft je stuk? roep ik enthousiast dat het over twee dagen klaar is. Dat geloof ik echt, maar vervolgens wordt het natuurlijk toch later. Meestal heb ik composities vlak voor de première af, maar ooit heb ik verstek laten gaan bij het Schönberg Ensemble. Dat achtervolgt me nog.’

  1. Problemen zoeken

‘Ik heb collega’s gevraagd wat ze de leukste fase vinden van het componeren: het zoeken naar een idee; het vinden daarvan; het kiezen van het materiaal; de vraag hoe je dat behandelt; de crises die je doormaakt; het repetitieproces of de uiteindelijke uitvoering. Bijna iedereen noemde de initiërende fase. Ook voor mij is het zoekmoment het belangrijkste. Daan Manneke zei het zo: ‘Pas als je je probleem gevonden hebt, kun je een antwoord formuleren’.’

  1. Getallenfetisjisme

‘Als ik structuren opzet kies ik bijvoorbeeld herhalingen van 7, 9, of 11 keer, nooit 6, 8, of 10. Dat vind ik afschuwelijke getallen. Geen idee waarom, dat is volkomen irrationeel. Je bent voortdurend bezig met getalsverhoudingen, tijdsverhoudingen. Sommige wiskundige verhoudingen zijn in theorie wonderschoon, maar slaan dood als je ze doortrekt naar muziek.

Dus als ik een strenge getalsmatige reeks ontwerp fungeert die slechts als leidraad; ik laat me altijd leiden door mijn oren.’

  1. Krankzinnigheid

‘Je moet wel gek zijn om te willen componeren. Toen ik begon aan Enkele reis slaapkamer voor klavecimbel solo, dacht ik: Dat schrijf ik even. Maar ik heb er zes weken dag en nacht aan gewerkt. Dat is weer mijn optimisme. Ik denk: Kom, ik schrijf er wat tekstjes bij; ik vraag die om een filmpje, ik maak nog even een reeks interactieve geluiden… Een gezond mens zou op een gegeven moment stoppen, maar ik ga door.’

  1. Belofte

‘Een belangrijk drijfveer bij het componeren is de belofte die ik iemand gedaan heb om een stuk te leveren. Het gaat niet om iets dat ik mezelf beloof. Natuurlijk maak ik soms iets op eigen initiatief, zoals Digit # 2 voor piano vierhandig, maar mijn output wordt grotendeels bepaald door de vraag. Ik vind het verschrikkelijk mensen teleur te stellen, want ik koester het persoonlijke contact dat zo’n compositieopdracht met zich meebrengt.’

  1. Dwangneurose

‘Dat betreft die enorme scheppingsdrift. Dat je nachtenlang doorwerkt omdat je nu dat idee wilt uitwerken. Als ik niet creëer – dat hoeft niet per se een compositie te zijn, het kan ook film of tekst betreffen – voel ik me verloren. Soms vraag ik me af of het nuttig is wat ik doe, maar ik ben er tegelijkertijd van overtuigd dat kunst je beter maakt: zij helpt je verwachtingspatronen doorbreken. Dat werkt door op het sociale vlak.’

  1. Seks, drank & gebakken ganzenlever

‘Ik doe niet aan drugs, wel aan drank en ik houd van lekker eten. Componeren is voor mij sterk gekoppeld aan lijfelijke lol: tijdens etentjes maak je afspraken met musici en na een concert hang je samen in de kroeg. Je krijgt een enorm sterke band, want je moet gezamenlijk allerlei problemen oplossen. Daarom moet er naast het harde werken ruimte zijn voor feestjes. Ik kook als afterparty vaak een driegangendiner.’

  1. Nergens anders voor deugen

‘Een tijdlang vroeg ik me af of ik wel componist wilde worden. Het is zó zwaar! Het gaat gepaard met ontzettende onzekerheid en stress en bovendien is er al zoveel muziek. Toen vertelde een vriend dat hij ooit vanuit diezelfde twijfels overwoog vrachtwagenchauffeur te worden. De directrice van het conservatorium zei: “Dan neem je dus de plaats in van iemand die niets anders kan.” Als ik weer eens totaal vastzit, denk ik aan dat verhaal: je hebt een verplichting aan je talent.’

  1. Eine aussergewöhnlich lustige Idee (naar Stockhausen)

‘Karlheinz Stockhausen heeft boekenplanken volgeschreven over zijn doorwrochte compositietechnieken. Werkelijk alles klopt. Maar laatst speelde Alban Wesly in Orchesterfinalisten, waarin hij op bepaalde momenten zijn been moet optillen. Ik vroeg waarom, maar hij had geen idee en benaderde Stockhausen. Die antwoordde simpelweg: “Omdat ik dat buitengewoon grappig vind!” Dat vind ik prachtig: componeren gaat ook over intuïtie, gekke invallen en ideeën die niet verantwoord hoeven te worden.’

  1. Om niet te hoeven slapen

‘Dat heeft een dubbele betekenis. Enerzijds haat ik het gebrek aan nachtrust als ik weer eens een stuk af moet krijgen, anderzijds geniet ik juist van dat nachtelijke werken. Overdag is er voortdurend onrust: je hoort het verkeer, je moet boodschappen doen, je wordt gebeld, er zijn brieven te beantwoorden. Als het duister wordt, komt de stad langzaam tot rust en kan ik me concentreren: er zijn geen uitvluchten meer. Slapen is ook een metafoor voor stilstand: ik wil het leven niet ongemerkt voorbij laten trekken.’

Dit artikel verscheen in juli 2003 in het tijdschrift ‘Oorsprong’ van Muziekgroep Nederland.

 

 

 

Advertisements
This entry was posted in music, news and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Mayke Nas Componist des vaderlands: Tien redenen om te componeren

  1. Pingback: Henriëtte Bosmans in eigen naam het zwijgen opgelegd | Contemporary Classical – Thea Derks

  2. Pingback: Componerende dames in Festival Oude Muziek: eendagsvliegen of blijvers? | Contemporary Classical – Thea Derks

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s