Late Liszt in Panorama de Leeuw XIV

Woensdag 2 december vulde ik het hele uur van Panorama de Leeuw op de Concertzender met late muziek van Franz Liszt. Na een carrière als pianistisch duivelskunstenaar nam hij de lage katholieke wijdingen aan en ging hij niet alleen ascetischer leven, maar ook componeren.

Bij velen is Liszt echter vooral bekend om zijn vroege muziek, maar vanaf de jaren zestig-zeventig van de vorige eeuw zetten Toos Onderdenwijngaard en Reinbert de Leeuw zich in voor zijn latere werken, waarin hij al vooruitliep op de atonaliteit die Arnold Schönberg begin twintigste eeuw ontwikkelde.

Zoals steeds volg ik in deze aflevering mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie op de voet en draai ik zelden gehoorde opnames. Ditmaal van elpees van Onderdenwijngaard en De Leeuw.

Toos Liszt

Liszt was een belangrijk vernieuwer, die niet alleen het solo pianorecital bedacht (zelfs de term ‘recital’ komt van hem), maar ook als eerste zijn piano zijdelings op het podium plaatste, zodat het publiek zicht had op zijn watervlugge vingers. Ook bedacht hij het symfonisch gedicht (een orkestwerk dat een verhaal vertelt, bijvoorbeeld Orpheus) en was hij een van de eerste dirigenten: tot dan dirigeerden componisten veelal hun eigen muziek, maar hij brak een lans voor collega’s als Berlioz, Schumann en Wagner.

De atonale muziek waarop Liszt vooruitliep, kreeg in de twintigste eeuw een vervolg in het serialisme dat componisten als Pierre Boulez en Karlheinz Stockhausen in Darmstadt ontwikkelden. Werden voorheen alleen de twaalf halve tonen van het octaaf in een reeks geplaatst, nu werd elke noot ook nog eens voorzien van een eigen karakteristiek. Het verst hierin ging Stockhausen, die vanaf de jaren zeventig elk werk baseerde op een Formel, een soort oerformule waaruit hij een ongekend scala aan mogelijkheden creëerde.

Stockhausen 1994 studio WDR Keulen (fotocredit wikipedia)

Stockhausen 1994 studio WDR Keulen (fotocredit wikipedia)

Het eerste werk dat hij volgens deze nieuwe methode componeerde was Mantra voor twee piano’s en ringmodulator uit 1970. Het was baanbrekend, niet alleen vanwege de strikte compositiemethode – die overigens verrassend vrij, bijna geïmproviseerd klinkt. De twee pianisten bedienen ook een reeks crotales en een woodblock, en bedienen een soort mengpaneel dat hun met microfoons opgenomen klanken naar een geluidstechnicus stuurt, die deze bewerkt met een ringmodulator.

Het stuk werd 3 december uitgevoerd door de pianisten Pierre-Laurent Aimard en Tamara Stefanovich in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, met de Italiaanse componist/pianist/elektronicus Marco Stroppa aan de knoppen. Ik schreef erover voor Cultuurpers en sprak tijdens de inleiding met hen alle drie. Dat was zeer verhelderend. Ik hoop de opname binnenkort op YouTube te plaatsen, maar hierbij alvast een foto met Stefanovich na afloop van het – meeslepende – concert.

Tamara Stefanovich + Thea Derks MGIJ 3-12-2015

Op dinsdag 1 december en donderdag 26 november verzorgde ik ook de inleidingen in het Muziekgebouw, bij het concert ‘Tango, triphop en klassiek’ van Amsterdam Sinfonietta. Zij brachten een programma waarin volksmuziek, popmuziek en klassiek een overtuigende relatie aangingen, met o.a. de Vier Jaargetijden van Buenos Aires  van Astor Piazzolla en Schattenspiel Suite 2 van Florian Magnus Maier.

Maier speelt gitaar in deathmetal-bands, leerde tevens flamencogitaar spelen bij Paco Pena en studeerde compositie bij Klaas de Vries aan het Conservatorium van Rotterdam. Hij bracht die schijnbaar onverenigbare werelden samen in zijn stuk, waarin hij zelf elektrisch gitaar speelde, als tweede solist naast klassiek gitarist  Izhar Elias.

Hun partijen ‘schaduwden’ elkaar: nu eens nam de klassieke gitaar het voortouw met virtuoze, soms flamencoachtige loopjes, dan weer trad de elektrische gitaar meer op de voorgrond. Het orkest bedde een en ander in warm golvende klanken die soms herinnerden aan Arabische muziek. Tijdens onze inleiding gaf hij een enthousiast betoog over zijn werkwijze.

Florian Maier + Thea Derks MGIJ 26-11-2015

Florian Maier + Thea Derks MGIJ 26-11-2015 (c) Co Broerse

In diezelfde week gaf ik twee lezingen over de ontwikkeling van Arvo Pärt, die uiteindelijk leidde tot zijn welluidende, zeer succesvolle tintinnabulistijl. Op dinsdag 24 november vertelde ik erover in VondelCS, met na afloop een kort gastoptreden van het Cello8ctet Amsterdam, dat deze maand een cd met Pärt gaat opnemen, waarvoor de 80-jarige Est speciaal naar Nederland komt. Hoewel het goot van de regen, was er behoorlijk wat publiek gekomen, dat zeer geïnteresseerd en aandachtig was.

Vrijdag 27 november trof ik op het Conservatorium van Utrecht al even gemotiveerde studenten, die bovendien behoorlijk ingevoerd bleken te zijn in eigentijdse muziek. Ze deden zeer actief mee met de les. Een bijzonder leuke ervaring, voor herhaling vatbaar!

Gastcollege over Arvo Pärt, Conservatorium van Utrecht, 27-11-2015

Gastcollege over Arvo Pärt, Conservatorium van Utrecht, 27-11-2015

Pärt beheerste een beetje mijn leven, want de week ervoor had ik ook al een reportage gemaakt van het Noord Nederlands Orkest, dat drie van zijn stukken combineerde met een wereldpremière van het pianoconcert van Joep Franssens. Ik toog naar Groningen, waar ik niet alleen een repetitie bijwoonde, maar ook sprak met dirigent Tonu Kaljuste, die Pärt goed kent en als kind nog in diens cantate Onze tuin bleek te hebben gezongen.

Het was een bijzonder geanimeerd gesprek, dat werd uitgezonden op Radio 4 in het AVROTROSVrijdagconcert van 13 november. Diezelfde avond gaf ik mijn tweede les in de cursus hedendaagse muziek in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, gewijd aan spirituele muziek, met na afloop jawel, een optreden van het NNO olv Kaljuste, met nogmaals Pärt en Franssens…

Thea Derks + Tonu Kaljuste Oosterpoort 10-11-2015

Thea Derks + Tonu Kaljuste Oosterpoort 10-11-2015

Op 19 november verzorgde ik de inleiding bij een concert van het Asko|Schönberg in Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. Onder leiding van de Zweedse dirigent Christian Karlsen presenteerden zij het Celloconcert van Kate Moore en de wereldpremière van Scream Sing Whisper van zijn landgenoot Anders Hillborg.

Ik sprak hen voorafgaand aan het concert. Karlsen leidde het ensemble met grote precisie door het programma, waarbij het prachtige, enerverende stuk van Moore de nieuwe compositie van Hillborg volledig ondersneeuwde. Dat stak wel erg bleekjes af tegen Moore’s stuwende, over elkaar schuivende ritmische lagen en schitterende klankkleuren die mij van begin tot eind aan mijn stoel genageld hielden.

Kate Moore + Thea Derks MGIJ 19-11-2015

Kate Moore + Thea Derks MGIJ 19-11-2015

Tja, druk druk druk lijkt een understatement… Ook de komende weken puilt de agenda uit, maar wat een voorrecht zoveel mooie muziek te mogen horen en zulke inspirerende mensen te ontmoeten. Moedig voorwaarts dus!

 

Advertisements
This entry was posted in background, news and tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s